«Rabitə mühəndisi üçün IP şəbəkələri», «LTE/4G və EPC nüvəsi», «IMS: multimedia rabitə nüvəsi», «VoLTE, VoWiFi və SRVCC» və «vIMS və bulud nüvəsi: NFV, MANO, konteynerlər» kurslarını keçin: HTTP/2, TLS və mTLS, JSON, DNS, SCTP, GTP-U, OFDM və MIMO əsasları, EPC arxitekturası və prosedurları (Attach, bearer, QCI, PCC, CUPS/PFCP), IMS/VoLTE zəng axınları, eləcə də bulud nüvəsi (VNF/CNF, Kubernetes, mikroservislər) burada təkrar izah olunmadan istifadə edilir.
Bir mövzu — bir dərs: interaktiv slaydlar, NGAP, NAS-5GS, PFCP, HTTP/2 SBI və SIP üzrə siqnalizasiya sxemləri (ladder), NR numerologiyası, şüa süpürülməsi, UPF seçimi, QoS xəritələnməsi və şəbəkə dilimləməsi animasiyaları, KPI və tutum hesablamaları, cavabı yoxlanan məşqlər və üç dildə (az, ru, en) konspekt. Hər dərsdə işlənmiş nümunə, «Nə xarab ola bilər və bunu necə tapmaq olar» bölməsi, təcrübə və özünüyoxlama var. Laboratoriyalar Docker stendində Open5GS (5GC) + UERANSIM, irəliləmiş dərslərdə isə ZMQ rejimində srsRAN Project və free5GC üzərində aparılır.
Kursun proqramı
01
5G-yə giriş
- 5G nə üçün lazımdır, üç istifadə ssenarisi (eMBB, URLLC, mMTC)
- IMT-2020 tələbləri, 3GPP Release 15–19 təkamülü
- 5GS = NG-RAN + 5GC icmalı
- NSA (Option 3/3x və EN-DC qoşa qoşulması)
- NSA zamanı EPC-də dəyişikliklər və SA (Option 2) ilə miqrasiya variantlarının müqayisəsi
02
5G NR radiointerfeysi
- FR1 və FR2 tezlik diapazonları
- Çevik numerologiya (SCS 15/30/60/120 kHs)
- kadr, slot və simvol strukturu
- zolaq hissələri (BWP), SSB bloku və şüaların süpürülməsi (beam sweeping)
- massive MIMO, şüanın formalaşdırılması (beamforming)
- TDD konfiqurasiyaları, NR protokol steki (SDAP, PDCP, RLC, MAC, PHY və RRC) və RRC_INACTIVE vəziyyəti
03
NG-RAN arxitekturası
- gNB və ng-eNB qovşaqları
- CU/DU funksional bölgüsü və F1 interfeysi
- Xn və NG interfeysləri
- O-RAN arxitekturasının icmalı və radio parametrləri üzrə praktikum
04
5GC nüvəsinin arxitekturası
- servis arxitekturası (SBA)
- NF servisləri (Namf, Nsmf — producer və consumer)
- HTTP/2, REST, JSON və OpenAPI üzərindən SBI
- NRF (qeydiyyat, axtarış, OAuth2)
- SCP proksi, AMF, SMF, UPF
- AUSF/UDM/UDR, PCF/NEF/AF
- NSSF/SMSF/CHF funksiyaları
- N1–N15 istinad nöqtələri
- SA şəbəkəsində NRF və DNS
- Huawei 5GC məhsulları (UNC, UDG, UDM, UPCF) və EPC qovşaqları ilə 5GC funksiyalarının uyğunluğu
05
5G protokolları
- NAS-5GS (5GMM və 5GSM)
- NGAP, PFCP (sessiyalar və PDR, FAR, QER, URR, BAR qaydaları)
- 5G-də GTP-U və QFI genişləndirmə başlığı
- SBI sorğu və cavab nümunəsi və protokol mesajlarının təhlili üzrə praktikum
06
5G identifikatorları
- SUPI və GPSI, ECIES və ev şəbəkəsinin açıq açarı ilə IMSI-ni qoruyan SUCI
- 5G-GUTI və 5G-S-TMSI, PEI və DNN, S-NSSAI (SST və SD)
07
Qeydiyyat və giriş təhlükəsizliyi
- qeydiyyat növləri (initial, mobility, periodic, emergency)
- 6 fazalı qeydiyyat proseduru (AMF seçimi, 5G-AKA və EAP-AKA', NAS Security Mode və açarlar iyerarxiyası, Nudm_UECM və Nudm_SDM, PCF giriş və mobillik siyasəti, Registration Accept/Complete)
- UE Configuration Update
- NAS Transport (SMS, URSP)
- Deregistration və iz üzrə qeydiyyat praktikumu
08
PDU sessiyaları, QoS və siyasətlər
- PDU sessiyası anlayışı
- SMF və UPF seçimi, PDU sessiyasının qurulması
- N4 sessiyası, modifikasiya və buraxılma
- AN Release (CM-IDLE), PDU tipləri (IPv4, IPv6, IPv4v6, Ethernet, Unstructured) və SSC rejimləri
- UPF dəyişimi və SSC mode 3
- QoS flow və QFI, 5QI cədvəli
- QoS qaydaları və radiokanallara xəritələnmə
- Npcf_SMPolicyControl, URSP qaydaları
- Ethernet PDU və 5G LAN
- URLLC mexanizmləri və praktikum
09
5GC laboratoriyası
- Open5GS, UERANSIM, srsRAN Project və free5GC alətləri
- stenddə 5GC və UERANSIM-in qaldırılması
- UDM/UDR-də abunəçi (SUPI, açarlar, DNN, S-NSSAI)
- qeydiyyat izi (NGAP, NAS-5GS, SBI)
- Wireshark-da HTTP/2 SBI təhlili
- NRF qeydiyyatı və axtarışı
- PDU sessiyası (PFCP və GTP-U)
- PDR/FAR/QER qaydalarının təhlili
- 5QI və AMBR, SUCI qorunması
- imtinaların modelləşdirilməsi (açar, DNN, dilim)
- ZMQ rejimində srsRAN Project və free5GC müqayisəsi
10
Mobillik
- RM və CM vəziyyətləri, Service Request
- peycinq, Xn üzərindən hendover
- N2 üzərindən hendover və hərəkət zamanı qeydiyyatın yenilənməsi (Mobility Registration Update)
11
Şəbəkə dilimləməsi (Slicing), MEC, analitika və 4G ilə qarşılıqlı iş
- Şəbəkə dilimləri konsepsiyası
- NSSF və dilim seçimi, radioda və nüvədə dilim
- dilim üçün ayrıca autentifikasiya (NSSAA)
- iki dilim və iki UPF laboratoriyası
- MEC, UL CL və branching point
- NWDAF analitikası, NEF açıq API-ləri
- N26 üzərindən EPC ilə qarşılıqlı iş
- kombinə edilmiş qovşaqlar (SMF+PGW-C, UPF+PGW-U, UDM+HSS, PCF+PCRF)
- 5G və TSN icmalı, 5G-də IoT (NB-IoT, LTE-M, RedCap)
12
Tarifləşdirmə
- konvergent tarifləşdirmə (CHF və Nchf servisi)
- 5G-də kvotalar və CDR qeydləri
13
Səs, SMS və təcili zənglər
- 5GC üzərindən IMS (P-CSCF seçimi, N5/Rx)
- VoNR qeydiyyatı, VoNR zəngi
- EPS fallback, SMSF vasitəsilə SMS over NAS
- 5G-də təcili zənglər, LMF ilə yerin təyini icmalı və iz üzrə 5G-də səs praktikumu
14
Təhlükəsizlik və rouminq
- 5G təhlükəsizlik arxitekturası
- SBI qorunması (mTLS və OAuth2)
- SEPP və N32 interfeysi
- N32 qorunması (TLS və PRINS)
- 5G rouminqi (home routed və local breakout) və IPX üzərindən 5G rouminqi
15
Huawei praktikası və istismar
- Huawei UNC baza konfiqurasiya obyektləri
- Huawei UDG baza konfiqurasiyası
- Huawei UDM və UPCF abunəlik və siyasətləri (sənədlər üzrə)
- Wireshark-da ngap, nas-5gs
- pfcp və http2 süzgəcləri
- 5GMM və 5GSM imtina kodları
- 5G KPI-ları və 5G nüvəsinin tutumunun hesablanması
16
Problemlər, həllər və yekun layihə
- 31 real qəza təhlili (Registration Reject #3, #7, #11, #15, #27, #62; SQN sinxronizasiyası və SUCI deşifrlənməsi; NG Setup və AMF əlçatmazlığı; NRF axtarışı, SBI 403 OAuth2, 404 abunəlik, 503 yüklənmə və vaxtı keçmiş SBI sertifikatı; DNN və S-NSSAI üzrə PDU imtinaları; PFCP assosiasiyası, FAR/marşrut/NAT səbəbindən trafikin olmaması, QoS tətbiq edilməməsi; Xn hendoveri, peycinq, EPS fallback, VoNR qeydiyyatı və N26 sessiya itkisi; SEPP/N32 rouminqi; NSA SgNB Addition; aşağı sürət, CHF kvota bloklanması, dilimlərin qarşılıqlı təsiri və URSP xətası)
- Ümumi 5G diaqnostika qaydası və səsli 5G SA nüvəsi üzrə yekun layihə
«Telekom» trekinin on dördüncü (yekun) kursu; trek telefon xəttindən 5G-yə qədər 14 kursdan ibarətdir.