«Rabitə mühəndisi üçün IP şəbəkələri» və «2G/3G mobil rabitə: GSM, UMTS, MAP, SMS» kurslarını keçin: VLAN, IPv4/IPv6, UDP/TCP/SCTP, DNS NAPTR/SRV, DSCP/QoS, Wireshark, eləcə də IMSI/IMEI/MSISDN, USIM və UMTS AKA autentifikasiyası, SGSN/GGSN, PDP konteksti və GTPv1 anlayışları burada təkrar izah olunmadan istifadə edilir.
Bir mövzu — bir dərs: interaktiv slaydlar, siqnalizasiya sxemləri (ladder) və radio/tunel animasiyaları, cavabı yoxlanan məşqlər və üç dildə (az, ru, en) konspekt. Hər dərsdə işlənmiş nümunə, «Nə xarab ola bilər və bunu necə tapmaq olar» bölməsi, təcrübə və özünüyoxlama var. Laboratoriyalar Docker üzərində Open5GS (EPC) + srsRAN 4G (ZMQ virtual radio) + Wireshark stendində aparılır.
Kursun proqramı
01
LTE və EPS-ə giriş
- LTE nə üçün yarandı (sürət, gecikmə və meqabaytın dəyəri)
- LTE, LTE-Advanced, LTE-Advanced Pro və IMT-Advanced müqayisəsi
- EPS = E-UTRAN + EPC icmalı (yalnız IP, CS domeni yoxdur)
- EPC qovşaqları (MME, S-GW, P-GW, HSS, PCRF)
- EPC interfeysləri (S1-MME, S1-U, S11, S5/S8, S6a, Gx, SGi, X2, S10, S13, SGs) və Huawei EPC məhsulları (USN9810, UGW9811, UPCC, UNC, UDG)
02
LTE radiointerfeysi
- OFDM (altdaşıyıcılar və ortoqonallıq)
- downlink-də OFDMA və uplink-də SC-FDMA
- kadr strukturu (10 ms kadr, 1 ms subkadr, slot)
- resurs şəbəkəsi (RB = 12 × 15 kHs, RE)
- zolaq enləri (1,4–20 MHs) və tezlik diapazonları (Band 3, 7, 20)
- fiziki kanallar (PDSCH, PDCCH, PUSCH, PUCCH, PBCH, PRACH) və dayaq siqnalları
- MIMO, daşıyıcıların aqreqasiyası (CA)
- hüceyrə axtarışı (PSS/SSS) və təsadüfi giriş (RACH)
- eNodeB-nin baza parametrləri (PLMN, TAC, Cell ID)
- idle və connected rejimlərində ölçmələr, DRX və praktikum
03
Protokollar
- idarəetmə (Control Plane) və istifadəçi (User Plane) müstəvilərinin stekləri
- RRC vəziyyətləri, RRC Reconfiguration və Measurement Report
- PDCP (sıxılma, şifrləmə)
- RLC və MAC planlaşdırıcısı
- NAS (EMM və ESM), S1AP prosedurları və S1 Setup
- X2AP, S1-MME və Diameter üçün SCTP
- GTPv2-C mesajları, GTP-U və TEID
- GTP yoluna nəzarət (Echo Request/Response, Recovery)
- GTP tunelində MTU və MSS
- Diameter baza protokolu (CER/CEA, DWR/DWA, AVP)
- realm və host marşrutlaşdırması
- nəticə kodları, DRA/DEA agentləri (Huawei USC)
- S6a (AIR/AIA, ULR/ULA, CLR, IDR, PUR) və Gx/Gy (CCR/CCA, RAR)
04
İdentifikatorlar və qovşaqların seçilməsi
- GUTI, S-TMSI və M-TMSI
- TAI, TAC və ECGI, APN strukturu (Network Identifier və Operator Identifier)
- DNS (S-NAPTR, 3GPP TS 29.303) vasitəsilə MME
- S-GW və P-GW seçimi, MME hovuzu (S1-flex, MMEGI və MMEC)
- PDN-birləşmə və IP ünvanın ayrılması
- LTE-də IPv6 (/64 prefiksi, Router Advertisement) və praktikum
05
EPS Bearer və QoS
- EPS bearer anlayışı (radio + S1 + S5)
- default və dedicated bearer fərqi
- QCI cədvəli (GBR və non-GBR sinifləri)
- ARP, APN-AMBR və UE-AMBR
- TFT paket süzgəcləri, QCI-nin transport şəbəkəsində DSCP-yə xəritələnməsi
- HSS-də APN abunəlik profili və praktikum
06
Prosedurlar
- Attach prosedurunun 6 fazası (RRC və Attach Request, AIR/AIA və EPS-AKA autentifikasiyası, NAS Security Mode, S6a ULR/ULA, S11/S5 Create Session, Initial Context Setup və Modify Bearer)
- UE sorğusu ilə ikinci PDN-birləşmə
- Detach (UE, MME, HSS təşəbbüsü ilə)
- EMM və ECM vəziyyətləri
- S1 Release, Service Request
- peycinq, Tracking Area Update (TAU)
- X2 və S1 hendoverləri, dedicated bearer aktivləşdirilməsi və praktikum
07
EPC laboratoriyası
- Open5GS və srsRAN (ZMQ) stendinin imkanları
- EPC/eNodeB/UE qaldırılması
- HSS-də abunəçi yaradılması (IMSI, K, OPc, APN, QoS)
- Attach zamanı S1AP/NAS/GTPv2-C/Diameter tutumu
- EEA0 ilə oxunaqlı NAS təhlili
- GTP-U üzərindən istifadəçi trafiki
- ikinci APN qoşulması, AMBR və QCI dəyişdirilməsi
- S6a mübadiləsinin təhlili
- GTP Echo yoxlaması, GTP tunelində MTU problemi və Attach imtinalarının (açar, IMSI, APN) modelləşdirilməsi
08
Siyasətlər və tarifləşdirmə (PCC)
- PCC arxitekturası (PCRF, PCEF, AF, OCS, OFCS)
- Əvvəlcədən təyin edilmiş və dinamik PCC qaydaları
- tətbiq ssenariləri (Fair Usage, sıfır tarif, sürət məhdudiyyəti)
- Gy interfeysində onlayn tarifləşdirmə
- kvotalar (FUI, CCR-Update)
- Gz/Rf üzərindən oflayn tarifləşdirmə (CDR, CGF)
- Open5GS stendində PCRF laboratoriyası və praktikum
09
VoLTE-dən əvvəl səs, sistemlərarası mobillik və rouminq
- CSFB arxitekturası (SGs interfeysi və MSC)
- CSFB ilə çıxan və daxil olan zənglər
- SMS over SGs, LTE ↔ 3G/2G keçidləri (IRAT)
- LTE rouminq arxitekturası (S8, Home Routed və Local Breakout) və operatorlararası IPX, DEA və S6a mübadiləsi
10
EPC-nin inkişafı
EPC-də CUPS arxitekturası (SGW-C/SGW-U, PGW-C/PGW-U, Sx/PFCP interfeysi) və EPC nüvəsində NB-IoT və LTE-M (Cat-M1) xüsusiyyətləri
11
Huawei praktikası və istismar
- Huawei USN9810-da MME konfiqurasiya obyektləri
- Huawei UGW9811-də APN və IP ünvan hovuzları
- Huawei EPC-də qəzalar və abunəçi izlənməsi (trace)
- Wireshark-da LTE süzgəcləri (s1ap, nas-eps, gtpv2, diameter)
- EMM və ESM imtina səbəbləri (cause codes) və əsas LTE/EPC KPI-ları (Attach SR, E-RAB Setup SR, Drop Rate, Throughput)
12
Problemlər, həllər və yekun layihə
- 31 real qəza təhlili (Attach Reject #3, #7, #8, #11, #12, #13, #15, #19, #22, #111; ESM #26, #27, #33; EPS-AKA Synch failure və MAC failure; S1 Setup və SCTP qəzaları; Diameter peer down, 5001 və 5420; Create Session Reject, GTP path failure, P-GW IP hovuzunun bitməsi, GTP MTU/TCP ilişməsi, DNS APN xətası, dedicated bearer/TFT uğursuzluğu, X2 Path Switch, rouminqdə TAU imtinası, CSFB/SGs kəsilməsi, cavabsız peycinq və aşağı sürət)
- Ümumi EPC diaqnostika qaydası və telefonun açılmasından ilk veb-səhifəyə qədər buraxılış layihəsi
«Telekom» trekinin onuncu kursu; trek telefon xəttindən 5G-yə qədər 14 kursdan ibarətdir.