«Rabitə mühəndisi üçün IP şəbəkələri» və «IP üzərindən səs: kodeklər, RTP, DTMF və keyfiyyət» kurslarını keçin: UDP/TCP/TLS, DNS SRV/NAPTR, NAT, kodeklər (G.711, G.729, AMR, Opus), RTP/RTCP, RFC 4733 DTMF, SRTP, T.38 və Wireshark burada təkrar izah olunmadan istifadə edilir.
Bir mövzu — bir dərs: interaktiv slaydlar, zəng sxemləri (ladder) və animasiyalar, cavabı yoxlanan məşqlər və üç dildə (az, ru, en) konspekt. Hər dərsdə işlənmiş nümunə, «Nə xarab ola bilər və bunu necə tapmaq olar» bölməsi, təcrübə və özünüyoxlama var. 16 laboratoriya işi Docker stendlərində Kamailio, Asterisk, FreeSWITCH, SIPp və Wireshark ilə canlı SIP/RTP trafikində aparılır.
Kursun proqramı
01
SIP-in əsasları
- SIP nədir, tarixi və RFC 3261
- mətn əsaslı sorğu-cavab protokolu
- UA/UAC/UAS, stateless və stateful proksilər (forking)
- qeydiyyatçı və yerləşmə xidməti
- Redirect server, B2BUA və SBC
- SIP URI, SIPS, tel URI və +E.164 nömrə formatları
02
SIP mesajı sətirbəsətir
- Request-Line və Status-Line
- Via (branch, received, rport)
- From və To (tag), Call-ID
- CSeq, Contact (expires)
- Max-Forwards (483), Route və Record-Route (lr)
- Content-Type/Length (multipart)
- Allow/Supported/Require (420)
- WWW/Proxy-Authenticate
- PAI/PPI/Privacy, Diversion və History-Info
03
Tranzaksiyalar və dialoqlar
- müştəri və server tranzaksiyaları
- INVITE və qeyri-INVITE tranzaksiyaları
- qeyri-2xx cavaba ACK, T1/T2 və A/B/E/F/H taymerləri («32 saniyə» haradan yaranır)
- dialoq ID (Call-ID + teqlər)
- route set, erkən dialoqlar
04
SIP metodları
- REGISTER, INVITE, ACK (2xx və xəta üçün)
- BYE, CANCEL (487), OPTIONS (keepalive)
- PRACK və 100rel (RFC 3262)
- UPDATE (RFC 3311), INFO və DTMF (RFC 6086)
- MESSAGE (RFC 3428), SUBSCRIBE/NOTIFY (RFC 6665)
- REFER (RFC 3515) və Replaces (RFC 3891), PUBLISH (RFC 3903)
05
SIP cavabları
- 1xx (100, 180, 181, 182, 183)
- 2xx (200, 202), 3xx (301, 302, 305, 380)
- 4xx autentifikasiya (401, 403, 407)
- 4xx marşrutlaşdırma (404, 408, 410, 480, 484, 486, 487)
- 4xx media və genişləndirmələr (415, 420, 422, 481, 488, 491)
- 5xx və 6xx (500, 503 Retry-After, 504, 600, 603, 604, 606)
06
SIP laboratoriya stendi
- Kamailio, Asterisk, FreeSWITCH
- baresip/pjsua və SIPp; stendin qaldırılması
- REGISTER (401/200) tutulması
- baza zəng (INVITE/200/ACK/BYE) və ləğvetmə/məşğulluq (CANCEL/487/486)
07
SDP-nin tam təhlili
- SDP formatı (v=, o=, s=, t=, c=, m=)
- a=rtpmap və a=fmtp (AMR, telephone-event)
- istiqamət atributları (sendrecv/sendonly/recvonly/inactive)
- ptime/maxptime, b=AS/TIAS/RS/RR
- RFC 3264 Offer/Answer qaydaları
- kodek razılaşdırılması
- re-INVITE ilə saxlama (hold)
- Çoxaxınlı media, ICE namizədləri və SRTP (SDES/DTLS-SRTP)
08
Çağırış ssenariləri
- Digest ilə qeydiyyat və yenilənmə
- birbaşa və proksi vasitəsilə zəng (Record-Route)
- paralel və ardıcıl forking
- 183 və erkən media (early media)
- kor və məsləhətli zəng yönləndirməsi (transfer)
- konfrans, Session Timers (RFC 4028)
- DTMF üsullarının seçimi
- T.38 re-INVITE, videozəng
- SIMPLE və 6 laboratoriya işi
09
Transport, NAT, SBC və miqyaslanma
- UDP/TCP/TLS üzərindən SIP
- RFC 3263 (NAPTR → SRV → A/AAAA)
- NAT problemləri və STUN/TURN/ICE
- SIP Outbound (RFC 5626)
- SBC funksiyaları və başlıqların normallaşdırılması
- SIP-tranklar, yük balanslaşdırılması (dispatcher)
- yüksək dayanıqlılıq, WebSocket/WebRTC (RFC 7118) və 3 laboratoriya işi
10
Təhlükəsizlik və eyniləşdirmə
- SIP over TLS (SIPS, port 5061) və SRTP laboratoriyası
- hücumlar (skanlama, parol seçmə, trafik fırıldağı)
- mühafizə (ACL, tezlik limiti)
- IRSF və wangiri frod aşkarlanması
- zəng edənin nömrəsi (From, PAI, Privacy) və STIR/SHAKEN (Identity, PASSporT)
11
Testləmə, uçot və diaqnostika
- SIPp ssenariləri və yük testləri (laboratoriya ilə)
- SIP şəbəkələrində CDR uçotu və tarifləşdirmə
- Wireshark-da SIP Flows və VoIP Calls ilə xətaların axtarış qaydası
12
Problemlər, həllər və yekun layihə
30 real qəza təhlili (sonsuz 401, 403, 404, 408 MTU/SRV, 32 saniyədə qırılma, 481, 488, 491 glare, bir istiqamətli səs, КПВ/early media itkisi, 420 100rel, Session-Timer, hold, REFER, PAI/Privacy, NAT, TLS, 407, 483, DTMF, T.38, frod) və operatorun SIP şəbəkəsi layihəsi
«Telekom» trekinin yeddinci kursu; trek telefon xəttindən 5G-yə qədər 14 kursdan ibarətdir.