«SIP və SDP: tam təhlil», «NGN: softswitch, H.248, SIGTRAN və TDM ilə qovuşma» və «LTE/4G və EPC nüvəsi» kurslarını keçin: SIP metodları, başlıqları, dialoqları və SDP Offer/Answer modeli, H.248 (MEGACO) kontekstləri və ISUP ↔ SIP uyğunluğu, eləcə də EPC arxitekturası (P-GW, PCRF, HSS), EPS bearer (QCI 1 / QCI 5), Diameter baza protokolu və USIM/EPS-AKA autentifikasiyası burada təkrar izah olunmadan istifadə edilir.
Bir mövzu — bir dərs: interaktiv slaydlar, SIP/Diameter siqnalizasiya sxemləri (ladder) və iFC/marşrutlaşdırma animasiyaları, cavabı yoxlanan məşqlər və üç dildə (az, ru, en) konspekt. Hər dərsdə işlənmiş nümunə, «Nə xarab ola bilər və bunu necə tapmaq olar» bölməsi, təcrübə və özünüyoxlama var. Laboratoriyalar Docker üzərində Kamailio IMS (P/I/S-CSCF) + pyHSS + rtpengine + DNS + Asterisk (AS və PSTN şlüzü) + Wireshark stendində aparılır.
Kursun proqramı
01
IMS arxitekturası
- IMS nə üçün lazımdır (istənilən giriş şəbəkəsi və xidmətlər üçün vahid nüvə)
- 3GPP Rel-5/6/7 (TISPAN, Common IMS) və 3GPP2 MMD tarixi
- Üç səviyyəli arxitektura (giriş, sessiyaların idarə olunması, xidmətlər)
- P-CSCF, I-CSCF, S-CSCF
- E-CSCF və LRF (təcili zənglər)
- HSS və SLF, tətbiq serverləri (MMTel AS, SCC AS, IP-SM-GW, IM-SSF)
- MRFC və MRFP, BGCF/MGCF/IM-MGW
- IBCF və TrGW, Huawei IMS məhsulları (CSC3300, ATS9900, CloudSE2980, UGC3200/MSOFTX3000, UMG8900, MRP6600, HSS9860, SPG2800, iCG9815)
- sabit giriş (SBC + P-CSCF)
- AGCF ilə PSTN emulyasiyası (UAC3000, UA5000) və korporativ SIP-tranklar
02
İdentifikatorlar və abunəçi verilənləri
- Özəl identifikator IMPI
- açıq identifikator IMPU (SIP URI və tel URI)
- ISIM və USIM kartları (IMSI-dən törəmə identifikatorlar)
- Implicit Registration Set
- xidmət profili (Service Profile)
- iFC strukturu (TriggerPoint, SPT, ApplicationServer, DefaultHandling) və müxtəlif xidmətlər üçün iFC nümunələri
- PSI və GRUU icmalı, HSS verilənlər modeli və SPG şlüzü vasitəsilə abunəçi provijininqi
03
İnterfeyslər və protokollar
- IMS istinad nöqtələri xəritəsi (Gm, Mw, Mi, Mj, Mk, Mg, Mr, Mp, Mn, ISC, Ici/Izi)
- Diameter Cx/Dx (UAR, MAR, SAR, LIR, RTR, PPR)
- Diameter Sh (UDR, PUR, SNR, PNR)
- Diameter Rx (AAR, RAR, STR, ASR)
- tarifləşdirmə interfeysləri Ro və Rf
- IMS-də SIP genişlənmələri (3GPP TS 24.229: Path, Service-Route, Security-Client/Server/Verify)
- P-başlıqları (P-Visited-Network-ID, P-Called-Party-ID, P-Served-User, P-Charging-Function-Addresses) və qovşaqlararası mühafizə (NDS/IP, Za/Zb, TLS)
04
IMS-də qeydiyyat
- qeydiyyat prosedurunun icmalı
- UE-nin P-CSCF-i tapması (DHCP, PCO, konfiqurasiya)
- ilk REGISTER və UAR/UAA mübadiləsi
- S-CSCF seçimi (capabilities və server adı)
- MAR/MAA, autentifikasiya vektorları və 401 Unauthorized
- IMS-AKA (RES, XRES, AUTN)
- SQN sinxronizasiyasının pozulması və AUTS ilə bərpa
- UE və P-CSCF arasında IPsec SA qurulması
- SAR/SAA, profilin yüklənməsi
- 200 OK (Path və Service-Route)
- AS-də üçüncü tərəf qeydiyyatı (Third-Party Registration)
- reg-event paketlərinə abunəlik
- təkrar qeydiyyat və qeydiyyatın ləğvi (RTR)
- P-CSCF/S-CSCF qəzasında bərpa (IMS Restoration) və praktikum
05
Sessiyaların idarə olunması
- sessiyanın çıxan (MO) və daxil olan (MT) hissələri
- MO zəng (UE → P-CSCF → S-CSCF)
- S-CSCF-də iFC yoxlaması və ISC üzrə AS-ə müraciət
- AS iş rejimləri (proxy, B2BUA, terminating UA, originating UA) və bir neçə AS zənciri
- nömrələrin normallaşdırılması (tel URI, phone-context, user=phone)
- ENUM və DNS ilə istiqamət seçimi
- ENUM qeydlərinin idarə edilməsi
- MT zəngdə I-CSCF və LIR/LIA sorğusu
- terminating S-CSCF → P-CSCF → UE çatdırılması
- resursların rezervasiyası (Preconditions: curr, des, conf)
- sessiyanın ayrılması, P-CSCF/SBC və media (IMS-AGW)
- tam IMS–IMS zəng axını və praktikum
06
IMS laboratoriyası
- tədris stendinin arxitekturası (Kamailio IMS, pyHSS, rtpengine, DNS, Asterisk)
- IMS nüvəsinin Docker-də qaldırılması
- pyHSS-də abunəçi yaradılması (IMPI, IMPU, açarlar, iFC)
- Wireshark-da SIP və Diameter Cx qeydiyyat izinin tutulması
- SQN sinxronizasiya xətasının (401/AUTS) modelləşdirilməsi
- bütün CSCF-lərdən keçən IMS–IMS zənginin təhlili
- Asterisk AS üzərində iFC sınağı
- Üçüncü tərəf qeydiyyatı və stendin DNS serverində ENUM konfiqurasiyası
07
PSTN və digər şəbəkələrlə qovuşma
- BGCF vasitəsilə çıxış nöqtəsinin seçilməsi
- MGCF-də SIP ↔ ISUP çevrilməsi
- Mn interfeysində IM-MGW və H.248 qarşılıqlı işi
- PSTN-dən IMS-ə daxil olan zəng
- IBCF və TrGW üzərindən IMS ↔ IMS operatorlararası qovuşma
- IPX və IMS rouminqi icmalı
- stenddə şlüz vasitəsilə «PSTN-ə» çıxış laboratoriyası və praktikum
08
Media resursları və əlavə xidmətlər (MMTel)
- MRF vasitəsilə səsli elanların (Announcements) verilməsi və konfrans zənglərin (Conference) təşkili
- stenddə media server üzərindən elan laboratoriyası
- MMTel xidmətlər dəstinin icmalı
- zənglərin yönləndirilməsi (CDIV)
- nömrənin təqdim edilməsi və gizlədilməsi (OIP, OIR, TIP, TIR)
- zəngin saxlanması, gözləmə və köçürülməsi (Hold, CW, ECT)
- Ut/XCAP interfeysi ilə abunəçi özünüidarəetməsi
- videozənglər və videokonfranslar
- IP Centrex və RCS icmalı (Huawei ATS9900, RCS9880) və IMS-də təcili zənglərin (Emergency Registration, E-CSCF, PSAP) detallı marşrutlaşdırılması
09
IMS-də tarifləşdirmə
- tarifləşdirmə arxitekturası (CTF, CDF, CGF, OCS)
- korrelyasiya identifikatorları ICID
- IOI və P-Charging-Vector başlığı
- Rf interfeysi üzrə oflayn tarifləşdirmə (ACR/ACA və CDR formalaşması)
- ACR qeyd növləri (Start, Interim, Stop, Event)
- IMS CDR sahələri, Ro interfeysi üzrə onlayn tarifləşdirmə (CCR/CCA kvota idarəetməsi)
- stenddə zəng uçotu laboratoriyası və praktikum
10
Huawei IMS praktikası və istismar
- Huawei IMS şəbəkəsinin istismar əsasları (OMU, LMT, abunəçi izlənməsi)
- IMS tutumunun hesablanması (qeydiyyatlar, BHCA, sessiya trafik modeli)
- Wireshark-da SIP və Diameter-in vahid izdə təhlili
- IMS imtina kodları (403, 404, 480, 488, 500, 503, 580) və stenddə nasazlıqların yeridilməsi və bərpası laboratoriyası
11
Problemlər, həllər və yekun layihə
- 30 real qəza təhlili (403 Identities Don’t Match / Diameter 5002 və 5001 User Unknown; SQN səbəbindən sonsuz 401 dövrü və yanlış ISIM/HSS açarları; IPsec SA qurulmaması; PCO/DNS-də əlçatmaz P-CSCF; I-CSCF-in S-CSCF seçə bilməməsi; qısa Expires və NAT üzündən qeydiyyatın düşməsi; AS-ə üçüncü tərəf qeydiyyatının getməməsi, iFC-nin işə düşməməsi və AS taymautu zamanı DefaultHandling; 404 marşrutlaşdırma/ENUM xətası, 480 Not Registered, 488 kodek uyğunsuzluğu və 580 Precondition Failure; BGCF çıxış xətası və MGCF cause mapping; SBC-də bir istiqamətli səs və P-Early-Media elanlarının eşidilməməsi; CDIV yönləndirmə ilgəyi, PAI/Privacy gizli nömrə və Ut/XCAP 403; Rf CDR itkisi və Ro/OCS bloklanması; kütləvi qeydiyyatda HSS yüklənməsi və P-CSCF qəzasında bərpa; yanlış DNS NAPTR/SRV, IBCF TLS problemi, AS ↔ S-CSCF ilgəyi və səhv PSAP təcili marşrutu)
- Ümumi IMS diaqnostika qaydası və operator üçün tam IMS nüvəsinin layihələndirilməsi üzrə buraxılış işi
«Telekom» trekinin on birinci kursu; trek telefon xəttindən 5G-yə qədər 14 kursdan ibarətdir.